Magazyn » uszczelniacze techniczne » Hylomar M

Silikonowa powłoka ochronna DOWSIL 1890

Opracowanie techniczno-naukowe | zastosowania przemysłowe, właściwości, technologia aplikacji

Charakterystyka i przeznaczenie

Silikonowa powłoka ochronna DOWSIL 1890 to specjalistyczny materiał barierowy stosowany do zabezpieczania aparatury i urządzeń elektrotechnicznych przed niekorzystnym wpływem wilgoci, pyłu, piasku oraz zanieczyszczeń obecnych w środowisku przemysłowym. Produkt był znany również jako Dow Corning 1890 Protective Coating oraz XIAMETER CTG-1890 Protective Coating Gray. Poszczególne oznaczenia odzwierciedlają historię marek handlowych; przy zamówieniu należy potwierdzić aktualne oznaczenie i dostępność konkretnego wyrobu. Istotą technologii jest utworzenie cienkiej, ciągłej, elastycznej warstwy silikonowej, przylegającej do odpowiednio przygotowanego podłoża. Zadaniem filmu nie jest przenoszenie obciążeń konstrukcyjnych, lecz ograniczanie kontaktu powierzchni z otoczeniem i poprawa niezawodności eksploatacyjnej. Powłoka 1890 stanowi rozwiązanie dla urządzeń pracujących w miejscach zapylonych, wilgotnych i poddanych okresowym wahaniom temperatury.

Budowa chemiczna i mechanizm sieciowania

Materiał należy do jednoskładnikowych silikonowych kompozycji ochronnych typu RTV, utwardzających się pod wpływem wilgoci atmosferycznej. Bazę tworzą reaktywne polimery siloksanowe, których podstawowy łańcuch zawiera wiązania krzem–tlen. Taka budowa zapewnia dobrą elastyczność w szerokim zakresie temperatur oraz wysoką odporność na degradację powodowaną przez czynniki pogodowe. Skład jest rozproszony w nośniku umożliwiającym nakładanie pędzlem i — po odpowiednim przygotowaniu — metodą natryskową. Podczas utwardzania zachodzi reakcja kondensacji prowadząca do wytworzenia przestrzennej sieci elastomeru. Jest to układ acetoksy, co oznacza wydzielanie kwasu octowego podczas sieciowania. Ta właściwość wymusza ostrożność przy doborze podłoży: miedź, mosiądz, cynk, stal węglowa, elementy ocynkowane oraz magnez mogą być wrażliwe na produkty reakcji, zwłaszcza przy niedostatecznej wentylacji. Prawidłowe utwardzanie wymaga dostępu wilgoci i wymiany powietrza; zamknięcie świeżej warstwy w szczelnej obudowie może spowolnić lub zakłócić proces.

Zasada działania bariery ochronnej

Wytworzony film silikonowy zmniejsza bezpośredni kontakt powierzchni z wodą kondensacyjną, zabrudzeniami oraz cząstkami stałymi. Powłoka nie jest jednak absolutnie nieprzepuszczalną membraną: tak jak inne elastomery silikonowe umożliwia w pewnym stopniu przenikanie pary wodnej i gazów. Skuteczność ochrony wynika z hydrofobowości, ograniczenia osiadania zanieczyszczeń na aktywnej powierzchni i zdolności do zachowania integralności filmu podczas odkształceń cieplnych. W elektrotechnice takie działanie może ograniczać powstawanie wilgotnych ścieżek przewodzenia po izolacji i zmniejszać ryzyko pogorszenia rezystancji powierzchniowej. Nie oznacza to automatycznego podwyższenia klasy izolacji całego urządzenia ani zastąpienia badań wysokonapięciowych. Decydujące znaczenie mają ciągłość filmu, sposób zabezpieczenia krawędzi, czystość i kompatybilność podłoża oraz przewidywane napięcie robocze. W obszarach o dużej koncentracji zanieczyszczeń należy okresowo kontrolować stan powłoki i sposób odprowadzania wody.

Orientacyjne dane techniczne

Historycznie publikowane dane dla odmiany CTG-1890 Gray wskazują na szarą barwę, utwardzanie wilgocią, czas tworzenia naskórka około 15 minut oraz czas zaniku lepkości powierzchniowej około 25 minut w typowych warunkach laboratoryjnych. Twardość utwardzonego elastomeru wynosi w przybliżeniu 21 Shore A, a gęstość względna około 1,03 według zestawień producenta dla tej odmiany. Szacowany zakres temperatur eksploatacyjnych to około −57 do +177°C przy pracy ciągłej, a krótkotrwale około +204°C; rzeczywista trwałość w temperaturze zależy od podłoża, czasu ekspozycji oraz warunków atmosferycznych. W starszych materiałach handlowych występują również wartości pomiarowe dotyczące właściwości dielektrycznych. Nie należy ich bezkrytycznie przenosić do projektu bez weryfikacji aktualnej karty technicznej odpowiedniego numeru katalogowego. Wszystkie liczby w niniejszym opracowaniu mają charakter orientacyjny, a nie stanowią gwarantowanych wartości odbiorczych.

Znaczenie izolacyjności elektrycznej

Polisiloksanowa struktura powłoki ma korzystne właściwości dielektryczne, dlatego 1890 rozpatruje się jako dodatkowe zabezpieczenie urządzeń elektrycznych. Izolacja funkcjonalna układu zależy jednocześnie od rodzaju materiału podstawowego, geometrii odstępów izolacyjnych, stopnia zawilgocenia i zabrudzenia, a także jakości połączeń. Powłoka nie powinna być traktowana jako samodzielny zamiennik izolacji podstawowej uzwojenia czy separatora przewodów. Przy projektowaniu układów o podwyższonym napięciu należy ocenić wytrzymałość elektryczną całego zespołu, możliwość wyładowań powierzchniowych oraz wpływ starzenia. W badaniach kwalifikacyjnych uzasadnione są pomiary rezystancji izolacji przed i po ekspozycji na wilgoć, próby napięciowe, ocena zmian powierzchni po cyklach temperaturowych i testy przyczepności filmu. Szczególną uwagę należy poświęcić porom, mikropęknięciom i miejscom przejścia przewodów, ponieważ lokalna nieciągłość ogranicza skuteczność powłoki bardziej niż niewielka różnica grubości na płaskiej powierzchni.

Ochrona stojanów i uzwojeń silników elektrycznych

W silnikach elektrycznych pracujących w halach produkcyjnych problemem bywa osadzanie się na uzwojeniach pyłu, włókien, aerozoli technologicznych i wilgoci. Ich mieszanina może zwiększać przewodność zanieczyszczeń oraz utrudniać diagnostykę i konserwację. Silikonowa powłoka ochronna 1890 może pełnić rolę dodatkowej bariery na zewnętrznych partiach uprzednio zaimpregnowanych uzwojeń, czołach cewek oraz wybranych elementach izolacyjnych. Aplikację należy planować po sprawdzeniu kompatybilności z istniejącym lakierem elektroizolacyjnym, przewodami i materiałami wiążącymi. Nie wolno powlekać bez rozpoznania elementów wymagających chłodzenia, połączeń stykowych, powierzchni ślizgowych ani komponentów, których serwis wymaga swobodnego dostępu. Szczelnie zakryte przestrzenie mogą sprzyjać długotrwałemu zatrzymywaniu lotnych produktów utwardzania. Warto wykonać próbę na ograniczonej powierzchni i po utwardzeniu zweryfikować przyczepność oraz parametry elektryczne.

Transformatory, cewki i zespoły indukcyjne

W przypadku transformatorów suchych, dławików i zespołów uzwojeń narażonych na kondensację oraz osadzanie pyłu powłoka może być rozważana jako zabezpieczenie powierzchniowe wybranych części izolacyjnych. Właściwe zastosowanie wymaga uwzględnienia klasy cieplnej układu oraz kompatybilności materiałów impregnacyjnych. 1890 nie zastępuje impregnacji próżniowo-ciśnieniowej, lakierowania technologicznego ani fabrycznych zabezpieczeń zalecanych dla transformatorów. Nie należy bez projektu stosować jej wewnątrz transformatorów olejowych, gdzie konieczne byłyby osobne badania odporności na ciecz elektroizolacyjną. W urządzeniach podlegających intensywnym cyklom grzania i chłodzenia elastyczność elastomeru może stanowić zaletę, ale wpływ dodatkowej warstwy na oddawanie ciepła musi być oceniony. Materiał powinien chronić izolację, a nie pogarszać bilansu termicznego zespołu.

Izolatory i osprzęt elektroenergetyczny

Na powierzchniach izolatorów i wybranych elementach osprzętu elektrycznego zagrożenie tworzą deszcz, rosa, pył mineralny i zanieczyszczenia przemysłowe. Hydrofobowa warstwa silikonowa może ograniczać zwilżanie i przywieranie zabrudzeń, co jest szczególnie interesujące dla eksploatacji w warunkach zewnętrznych. Zastosowanie w energetyce wymaga jednak odrębnej oceny technicznej: krytyczne są długoterminowa odporność na wyładowania pełzające, erozję elektryczną, promieniowanie UV, ozon i lokalne nagrzewanie. Deklaracji przydatności do konkretnego poziomu napięcia nie wolno opierać wyłącznie na ogólnym opisie właściwości dielektrycznych. Dobór powinien uwzględniać normy i procedury obowiązujące dla danego osprzętu oraz warunki zabrudzeniowe miejsca instalacji. Przy renowacji izolatorów potrzebne jest potwierdzenie, że nowa warstwa będzie dobrze współpracować z ceramiką, szkłem lub kompozytem oraz że nie zasłoni uszkodzeń wymagających wymiany elementu.

Słupy drewniane i elementy infrastruktury

W opisach zastosowań historycznej powłoki 1890 pojawia się zabezpieczanie wybranych elementów infrastruktury elektrycznej, w tym drewnianych słupów oraz osprzętu narażonego na działanie pogody. Należy rozróżnić zabezpieczenie powierzchni przed wilgocią i zabrudzeniem od impregnacji biologicznej drewna oraz ochrony konstrukcyjnej. Cienki film silikonowy nie zastępuje środków przeciwgrzybiczych, ochrony przed owadami ani projektu trwałości słupa. Drewno charakteryzuje się zmienną porowatością, wilgotnością i obecnością substancji ekstrakcyjnych; dlatego wymaga prób adhezji oraz oceny zmienności wymiarowej. Na konstrukcjach energetycznych każdorazowo trzeba uzgodnić technologię z właścicielem infrastruktury, zwłaszcza gdy powierzchnia współpracuje z uchwytami, obejmami i elementami uziemiającymi.

Zastosowanie w cementowniach, kopalniach i kamieniołomach

Cementownie, zakłady kruszyw, kopalnie i kamieniołomy charakteryzują się obecnością drobnego pyłu o wysokiej zdolności do osiadania na urządzeniach. Powierzchnie izolacyjne silników napędzających przenośniki, wentylatory lub młyny są narażone na jednoczesne działanie zabrudzeń i wilgoci. Dodatkowa warstwa silikonowej powłoki ochronnej może ułatwiać utrzymanie wybranych stref urządzeń w dobrym stanie technicznym. W zakładach górniczych konieczne jest oddzielne potwierdzenie wymogów dotyczących atmosfer potencjalnie wybuchowych, dopuszczeń materiałowych i sposobu wykonywania prac. Nie należy zakładać, że sam produkt posiada dopuszczenie do każdej strefy zagrożenia. Z uwagi na zawartość lotnego nośnika aplikacja wymaga kontroli źródeł zapłonu, wentylacji i zgodności z instrukcjami BHP. Zabieg ochronny nie eliminuje potrzeby okresowego czyszczenia i monitorowania silników.

Przemysł spożywczy i mokre środowiska produkcyjne

W mleczarniach, rozlewniach, zakładach przetwórstwa i halach o wysokiej wilgotności częste mycie instalacji może powodować kondensację na obudowach oraz zewnętrznych elementach elektrycznych. Powłoka 1890 może być rozpatrywana do dodatkowego zabezpieczenia odpowiednio wybranych powierzchni, jeżeli eksploatacja i dopuszczenia danego zakładu na to pozwalają. Nie oznacza to dopuszczenia produktu do bezpośredniego kontaktu z żywnością ani do instalacji wody pitnej. Takie zastosowania wymagają osobnych, aktualnych potwierdzeń prawnych i materiałowych. W środowisku środków dezynfekcyjnych, detergentów alkalicznych i kwaśnych należy przeprowadzić próbę odporności chemicznej na konkretny preparat i schemat mycia. Rozpatrywać trzeba także możliwość migracji substancji, ryzyko łuszczenia materiału i wymagania higieniczne konkretnej linii produkcyjnej.

Papiernie, przemysł chemiczny i nawozowy

W papierniach, garbarniach, zakładach produkcji nawozów i przemyśle chemicznym występują agresywne aerozole, para wodna, zanieczyszczenia organiczne oraz zmienne temperatury. Powłoka silikonowa może stanowić dodatkową ochronę wybranych elementów aparatury, ale nie wolno uznawać jej za uniwersalną barierę chemoodporną. Trwałość zależy od rodzaju substancji, stężenia, temperatury, czasu kontaktu i sposobu czyszczenia. Przed wdrożeniem należy przeprowadzić test zanurzeniowy lub ekspozycyjny, odpowiadający rzeczywistemu środowisku, oraz ocenić zmianę masy, miękkości, pęcznienia i adhezji. W lakierniach i na stanowiskach malarskich trzeba rozważyć ryzyko zanieczyszczenia procesów wrażliwych na silikon; nawet niewielkie pozostałości niektórych substancji silikonowych mogą wpływać na zwilżanie podłoża lub tworzenie wad powłok lakierniczych. W takich lokalizacjach o zastosowaniu powinna decydować analiza procesu technologicznego.

Przygotowanie podłoża

Podstawowym warunkiem uzyskania powtarzalnej jakości jest usunięcie tłuszczu, kurzu, wilgoci, pozostałości soli i luźnych produktów korozji. Powierzchnia powinna być czysta, sucha i stabilna mechanicznie. Nie wystarczy ukryć pod powłoką zanieczyszczeń: mogą one obniżyć przyczepność, zatrzymywać wilgoć i inicjować lokalne uszkodzenia. Dla elementów wcześniej lakierowanych należy wykonać próbę kompatybilności z powłoką oryginalną; agresywne rozpuszczalniki mogą uszkadzać niektóre lakiery, tworzywa oraz izolacje przewodów. Przed pracą trzeba wyłączyć, zabezpieczyć i zgodnie z procedurą potwierdzić brak napięcia w urządzeniu. Obszary styków, zacisków, powierzchni połączeń śrubowych oraz elementy ruchome powinny zostać zamaskowane, o ile dokumentacja wykonawcza nie przewiduje ich pokrywania. Staranne przygotowanie ogranicza ryzyko wystąpienia pęcherzy, kraterów i odspojenia filmu.

Nakładanie pędzlem i natryskiem

Jedną z istotnych cech CTG-1890 jest możliwość uzyskania stosunkowo cienkiej powłoki na elementach pionowych i położonych nad głową, bez nadmiernego spływania materiału. Wskazane jest nakładanie pędzlem o sztywnym włosiu nylonowym, pozwalającym równomiernie rozprowadzić produkt z opakowania. Przy stosowaniu natrysku dopuszczano historycznie dostosowanie lepkości za pomocą odpowiedniego rozcieńczalnika typu VM&P naphtha. Dobór rozcieńczalnika, proporcji, dyszy i instalacji musi być każdorazowo potwierdzony dla aktualnej wersji produktu i obowiązujących wymagań bezpieczeństwa. Nie należy dodawać przypadkowych rozpuszczalników, ponieważ mogą zmienić przebieg utwardzania, zwilżanie i końcową grubość filmu. Zwykle korzystniejsze są kontrolowane, równomierne przejścia niż miejscowe tworzenie grubych zacieków. W pobliżu uzwojeń i delikatnych połączeń należy unikać rozpylania, które mogłoby zanieczyścić miejsca niewskazane do powlekania.

Czas utwardzania i kontrola warunków

Czas tworzenia naskórka około 15 minut i pyłosuchości około 25 minut opisuje tylko wczesny etap procesu sieciowania w warunkach referencyjnych. Nie jest to równoznaczne z osiągnięciem pełnych właściwości mechanicznych i elektrycznych na całej grubości. Rzeczywisty czas zależy od grubości filmu, temperatury, wilgotności względnej, wentylacji i geometrii detalu. Warstwa nadmiernie gruba lub nałożona w zagłębieniu może utwardzać się nierównomiernie. Przed przekazaniem urządzenia do eksploatacji należy zapewnić czas wynikający z procedury technologicznej i potwierdzić brak lepkości oraz prawidłową przyczepność. Zbyt wczesne zamknięcie w obudowie ogranicza dopływ wilgoci i odprowadzanie produktów ubocznych. Nie należy przyspieszać utwardzania przypadkowym podgrzewaniem bez danych kwalifikacyjnych; intensywniejsze parowanie łatwopalnych składników wymaga nadzoru procesu.

Kontrola jakości i odbiór powłoki

Kontrola wykonania powinna obejmować oględziny w świetle rozproszonym, ocenę ciągłości krycia, obecności smug, miejsc niepokrytych, zacieków, pęcherzy i zanieczyszczeń. Przy seriach produkcyjnych warto zdefiniować zakres dopuszczalnej grubości, sposób jej pomiaru oraz częstotliwość badań na próbkach kontrolnych. Brak uniwersalnej wartości grubości oznacza konieczność opracowania procedury dla konkretnego zastosowania. Jeżeli urządzenie pracuje pod napięciem, kwalifikacja powinna obejmować badania izolacyjne zgodne z dokumentacją wyrobu. Należy również kontrolować stabilność przyczepności po ekspozycji na wodę, cykle temperaturowe i zanieczyszczenia rzeczywiste. W utrzymaniu ruchu zaleca się prowadzić rejestr dat aplikacji, warunków otoczenia i obserwacji podczas przeglądów. Powłoka uszkodzona mechanicznie może wymagać miejscowej naprawy po uprzednim oczyszczeniu i zbadaniu zgodności materiałowej.

Ograniczenia i przeciwwskazania

Produkt nie jest uniwersalną ochroną wszystkich tworzyw, metali i izolacji. Układ acetoksy może działać korozyjnie na miedź, mosiądz, cynk, stal węglową, powierzchnie ocynkowane oraz magnez, szczególnie podczas utwardzania w przestrzeni zamkniętej. Trudna przyczepność może występować na PTFE, polietylenie, polipropylenie i niektórych tworzywach akrylowych. Nie należy powlekać złączy stykowych i elementów, których przewodność elektryczna ma pozostać niezakłócona. Zastosowania zanurzeniowe, w stałym kontakcie z paliwami, rozpuszczalnikami, wodą pitną, żywnością lub w urządzeniach medycznych wymagają odrębnej oceny i udokumentowanych dopuszczeń. Materiał nie zastępuje uszczelnienia mechanicznego, powłoki antykorozyjnej zaprojektowanej dla zanurzenia ani systemu ochrony ogniochronnej. Podane zakresy temperatur są orientacyjne; nie stanowią deklaracji odporności na krótkotrwały płomień lub długotrwałą pracę w dowolnym medium.

Bezpieczeństwo pracy i magazynowanie

Powłoka zawiera lotne składniki, dlatego przy nakładaniu konieczna jest skuteczna wentylacja, wyeliminowanie otwartego ognia i źródeł zapłonu oraz stosowanie środków ochrony osobistej zgodnych z aktualną kartą charakterystyki. Kontakt ze skórą i oczami, rozpylanie w strefie oddychania oraz przechowywanie otwartych naczyń powinny być ograniczone. Z uwagi na wydzielanie kwasu octowego w procesie sieciowania trzeba zapewnić odpowiedni przepływ powietrza i nie dopuścić do narażenia materiałów wrażliwych na korozję. Nie powinno się prowadzić prac na instalacjach elektrycznych pod napięciem. Produkt należy przechowywać w szczelnie zamkniętym oryginalnym opakowaniu, według aktualnych wymagań producenta odnoszących się do temperatury, trwałości i ochrony przeciwpożarowej. Po otwarciu trzeba minimalizować kontakt pozostałego materiału z wilgocią. Odpady i opakowania należy zagospodarowywać zgodnie z lokalnymi przepisami.

Dobór rozwiązania i rachunek eksploatacyjny

Dobór powłoki ochronnej warto rozpatrywać w kategoriach całkowitego kosztu utrzymania urządzenia. Istotne są nie tylko koszt zakupu materiału i zużycie jednostkowe, lecz także roboczogodziny czyszczenia, przygotowania podłoża, postoju linii, badań odbiorczych i ewentualnych napraw. W uzasadnionych aplikacjach dodatkowa bariera może zwiększać odstępy między nieplanowanymi interwencjami wynikającymi z zabrudzenia i zawilgocenia. Takich korzyści nie należy jednak deklarować bez danych z eksploatacji w danym zakładzie. Właściwe wdrożenie rozpoczyna się od wskazania mechanizmu awarii, oceny miejsca aplikacji, próby na reprezentatywnym detalu oraz monitorowania rezultatów przez co najmniej jeden typowy cykl pracy. W zastosowaniach seryjnych warto porównać technologię pędzlową z natryskową pod względem strat materiałowych, powtarzalności i emisji lotnych substancji. Specyfikacja zamówieniowa powinna podawać dokładną nazwę produktu, oznaczenie odmiany i oczekiwane dokumenty.

Podsumowanie techniczne

DOWSIL 1890, znana historycznie także jako Dow Corning 1890 i XIAMETER CTG-1890 Protective Coating Gray, jest silikonową powłoką powierzchniową przeznaczoną przede wszystkim do ochrony wybranych urządzeń elektrotechnicznych przed wilgocią i zabrudzeniami przemysłowymi. Jej zaletami są hydrofobowy charakter elastomeru, elastyczność oraz możliwość aplikacji na powierzchniach pionowych. O jakości zabezpieczenia przesądza jednak właściwy dobór podłoża, równomierność krycia, odpowiednie warunki utwardzania i kontrola ryzyka korozyjnego wynikającego z chemii acetoksy. Ze względu na historyczne nazewnictwo przed zakupem należy sprawdzić dostępność produktu, jego bieżącą kartę techniczną i kartę charakterystyki. Wysokie wymagania niezawodnościowe instalacji elektrycznej przemawiają za przeprowadzeniem walidacji technologii na rzeczywistym urządzeniu, a nie tylko za porównaniem tabel katalogowych.

Pełną informację uzyskasz w sklepach firmowych ABS Smary: ABSCMT.PL lub SKLEPSMARY.PL. Możesz również zapytać o produkt technologa pod adresem e-mail: biuro@elub.pl.