Smar na bazie silikonu dostępny w ABS Smary

Smar na bazie silikonu jest materiałem tribologicznym, którego podstawową fazę smarującą stanowi olej silikonowy, najczęściej pochodna polisiloksanów. W praktyce przemysłowej nie jest to jeden produkt, lecz rozległa rodzina receptur: od plastycznych smarów do mechanizmów precyzyjnych, przez środki do kontaktu z elastomerami, aż po gęste, nieutwardzalne mieszanki do zaworów i uszczelnień, preparaty dielektryczne oraz wyspecjalizowane smary wysokotemperaturowe. Właśnie dlatego pytanie „jaki smar silikonowy wybrać?” nie powinno kończyć się na sprawdzeniu, czy produkt zawiera silikon. O odpowiedzi rozstrzygają warunki pracy rzeczywistego węzła.

W ofercie handlowej ABS Smary, przedstawianej między innymi na sklepsmary.pl w kategorii smarów silikonowych oraz w kategorii mieszanek smarujących silikonowych, występują odmienne rozwiązania marki MOLYKOTE: 33 Light, 33 Medium, 41, 44 Medium, 55 O-Ring, 7348, PG-21, 111 Compound, 4 Electrical Insulating Compound i High Vacuum Grease. Lista wyjaśnia zakres rodzin technologicznych; dostępność wariantów, masy opakowań i numery katalogowe trzeba każdorazowo potwierdzić w sklepie. Nazwy historyczne Dow Corning, skróty występujące w dokumentacji utrzymania ruchu i polskie opisy użytkowe mogą odnosić się do tych samych symboli, lecz nie uprawniają do dowolnej zamiany receptur.

Celem niniejszego opracowania jest uporządkowanie podstaw naukowych, mechanizmów smarowania, ograniczeń chemicznych oraz konkretnych metod doboru. Szczególną uwagę poświęcono armaturze, uszczelnieniom gumowym, tworzywom sztucznym, automatyce, motoryzacji, przemyśle spożywczym, elektronice, energetyce, aparaturze laboratoryjnej i urządzeniom pracującym w wysokich lub niskich temperaturach. Artykuł ma charakter techniczny; wartości katalogowe nie zastępują badania i aktualnej dokumentacji konkretnego produktu.

1. Pojęcie smaru silikonowego w inżynierii materiałowej

W smarze plastycznym olej bazowy stanowi fazę odpowiedzialną za separowanie współpracujących powierzchni, a zagęszczacz tworzy strukturę utrzymującą olej w obszarze tarcia. W smarze silikonowym fazą płynną jest olej na bazie wiązań krzem–tlen w szkielecie polimerowym. Tego rodzaju baza chemiczna odróżnia go od smarów mineralnych, polialfaolefinowych, estrowych oraz perfluoropolieterowych. Nie oznacza jednak, że smary silikonowe zawsze są smarami o identycznej lepkości, nośności czy zgodności z tworzywami.

Z technicznego punktu widzenia ważne jest rozróżnienie trzech form: klasycznego smaru plastycznego, mieszanki silikonowej typu compound i płynnego oleju silikonowego. Grease ma określoną konsystencję, właściwości przepływu pod obciążeniem i zdolność oddawania oleju do kontaktu. Compound może pełnić funkcję pomocniczego smaru, materiału uszczelniającego i bariery przeciw wilgoci. Olej silikonowy jest cieczą, której nie należy zastępować smarem tylko dlatego, że oba materiały noszą przymiotnik „silikonowy”.

2. Struktura molekularna i znaczenie wiązań siloksanowych

Najbardziej rozpowszechnioną klasą olejów silikonowych są polidimetylosiloksany, określane skrótem PDMS. Ich łańcuch składa się z naprzemiennych atomów krzemu i tlenu, z podstawnikami organicznymi przy krzemie. Duża swoboda konformacyjna łańcucha i specyficzne oddziaływania międzycząsteczkowe wpływają na szeroki zakres użytkowych lepkości, korzystne właściwości rozprowadzania i odporność na wiele procesów starzenia. W praktyce przemysłowej spotyka się także modyfikowane silikony, których własności różnią się od typowego PDMS.

Właściwości gotowego smaru wynikają z całej formulacji, a nie tylko z ogólnego wzoru polisiloksanu. Ocenę należy prowadzić na poziomie konkretnego produktu, bo sposób zagęszczania, rozkład mas cząsteczkowych, dodatki i ewentualne wypełniacze mogą istotnie zmieniać zachowanie w temperaturze, podczas ścinania i w styku z gumą. Niepoprawne jest więc przenoszenie parametrów z jednego smaru silikonowego na drugi bez wglądu do karty technicznej.

3. Zagęszczacze: mydło litowe, kompleks litowy, krzemionka i sadza

Zagęszczacz jest przestrzennym rusztowaniem, które utrzymuje olej, a pod obciążeniem stopniowo udostępnia go współpracującym powierzchniom. Przykładowo MOLYKOTE 33 Medium i 44 Medium wykorzystują technologię oleju silikonowego z zagęszczaczem litowym; MOLYKOTE PG-21 stosuje zagęszczacz kompleksowo-litowy; w mieszankach MOLYKOTE 111 i 4 istotną rolę odgrywa krzemionka. W MOLYKOTE 41 zagęszczaczem jest sadza. Ta różnorodność tłumaczy, dlaczego produkty o podobnej bazie mogą posiadać zupełnie inne charakterystyki pracy.

Zagęszczacz wpływa między innymi na mechaniczną trwałość struktury, penetrację, separację oleju, przyczepność, odporność na wodę i zdolność przemieszczania się w kanałach smarnych. Sama informacja „silikonowy” jest zatem niewystarczająca w układach z automatycznym dozownikiem, precyzyjnym mechanizmem lub wymaganiem zachowania szczelności pod ciśnieniem. Zmiana zagęszczacza może być krytyczna również z punktu widzenia mieszalności.

4. Reologia, lepkość i klasa NLGI

Lepkość oleju bazowego opisuje opór przepływu fazy płynnej. Konsystencja NLGI opisuje natomiast zachowanie smaru plastycznego w standardowym badaniu penetracji. Obie cechy odnoszą się do różnych zjawisk. Smar NLGI 2 nie musi mieć oleju bazowego o lepkości większej niż smar NLGI 1, a wyższa klasa NLGI nie oznacza automatycznie większej nośności granicznej. Rozdzielenie tych pojęć jest szczególnie ważne przy porównaniu odmian Light i Medium.

W strefie tarcia smar podlega ścinaniu, przy czym jego pozorna lepkość i struktura mogą zmieniać się wraz z prędkością odkształcenia. Przy ruchu wahadłowym, wolnym przesuwie lub bardzo krótkich skokach dominować może tarcie mieszane i graniczne, zaś przy korzystnej geometrii, lepkości i prędkości może wytworzyć się film smarny rozdzielający elementy. Dobór powinien łączyć ocenę NLGI z kontrolą momentu rozruchowego, nacisków, zdolności powrotu smaru do strefy kontaktu oraz dopuszczalnego wycieku.

5. Film smarny i teoria tribologiczna

Mechanizm smarowania jest wynikiem równowagi między adhezją smaru do powierzchni, zwilżaniem, lepkością i lokalną geometrią. W łożysku tocznym praca może obejmować reżim elastohydrodynamiczny, natomiast w zaworze lub O-ringu ruch jest często powolny i odcinkowy. Silikonowy środek smarny może ograniczać bezpośredni kontakt materiałów, lecz jego skuteczność zależy od zdolności utworzenia odpowiednio trwałej warstwy pod rzeczywistym naciskiem.

Nie każdy olej silikonowy jest optymalny dla wysoko obciążonego styku stal–stal. W takich układach często istotne stają się dodatki EP/AW, charakterystyka smarowania granicznego lub inna chemia oleju. Klasyczny smar silikonowy do uszczelek nie zastąpi automatycznie smaru do przekładni stalowej, łożyska walcarki czy przegubu bardzo mocno obciążonej maszyny. Najbardziej racjonalną praktyką jest wytypowanie środka na podstawie katalogu, a następnie potwierdzenie jego przydatności w testach eksploatacyjnych.

6. Charakterystyka temperaturowa i starzenie cieplne

Oleje silikonowe są cenione za zachowanie lepkości w szerokim zakresie temperatur oraz odporność na utlenianie. Granice użytkowe smaru wyznacza jednak pełna formulacja i rodzaj pracy. MOLYKOTE 33 Medium jest kierowany przede wszystkim do szerokiego zakresu temperatur i lekkich obciążeń, natomiast MOLYKOTE 41 projektowano do specjalistycznych zastosowań wysokotemperaturowych, a MOLYKOTE 44 Medium do łożysk i zespołów ogrzewanych. Używanie tych produktów jako synonimów byłoby błędem projektowym.

Należy odróżnić temperaturę otoczenia od temperatury lokalnego kontaktu. Łożysko nagrzewa się w wyniku oporów ruchu; zawór może być okresowo ogrzewany medium procesowym; element rozruchowy może przebywać długo w chłodzie, a następnie nagrzewać się cyklicznie. Przekroczenie zakresu produktu może prowadzić do migracji oleju, utraty stabilności strukturalnej, zmian momentu lub zanieczyszczenia sąsiednich elementów. Podany w katalogu zakres nie oznacza nieograniczonej trwałości przy górnej wartości temperatury.

7. Zachowanie w niskich temperaturach

W chłodniach, aparaturze pomiarowej i zewnętrznych napędach pomocniczych najważniejszy bywa moment początkowy. Nawet smar zachowujący formalnie zdolność pracy w ujemnej temperaturze może zwiększać opory mechanizmu w pierwszych sekundach ruchu. MOLYKOTE 33 Light i 33 Medium należą do grupy środków projektowanych z myślą o pracy w wyjątkowo szerokich warunkach termicznych, przy czym Light ma bardziej miękką konsystencję. Nie oznacza to, że odmiana Light zawsze jest właściwa: znaczenie ma utrzymanie filmu w konkretnej geometrii.

Próbę niskotemperaturową należy prowadzić po pełnym wychłodzeniu elementu, a nie tylko po krótkim umieszczeniu próbki smaru w komorze. Rozsądny program obejmuje pomiar poboru prądu napędu, momentu startowego, stabilności ruchu i skutków wielokrotnych cykli zamarzania i ogrzewania. Przy gumowych uszczelkach trzeba dodatkowo obserwować utratę elastyczności samego elastomeru, ponieważ dobry smar nie skompensuje mechanicznej degradacji niewłaściwie dobranej gumy.

8. Woda, wilgoć i odporność na wymywanie

Hydrofobowy charakter wielu mieszanek silikonowych sprzyja ochronie przed wilgocią. W praktyce trzeba jednak rozróżnić krople wody, kondensację, natrysk, zanurzenie, mycie ciśnieniowe i stały przepływ medium. Dla zaworów oraz uszczelnień przeznaczonych do środowisk mokrych interesującym przykładem jest MOLYKOTE 111 Compound, którego profil użytkowy obejmuje odporność na wodę i utrzymywanie warstwy na elementach armatury. Odporność na wodę nie stanowi automatycznego potwierdzenia odporności na każde detergentowe mycie przemysłowe.

W miejscu kontaktu z wodą smar może także pełnić funkcję bariery przeciwkorozjnej, lecz zakres tej ochrony zależy od szczelności powłoki, metalurgii podłoża, czasu ekspozycji i agresywności elektrolitu. W urządzeniach mytych preparatami alkalicznymi lub kwaśnymi należy testować zarówno produkt, jak i materiał uszczelki. Oceniając węzeł pracujący na zewnątrz, trzeba uwzględnić nie tylko deszcz, lecz również promieniowanie, pyły, zmiany temperatury i migrację zanieczyszczeń.

9. Zgodność z tworzywami sztucznymi

Współpraca polimerów ze smarami jest problemem chemiczno-mechanicznym. POM, PA, PET, PC, ABS, PE, PP, PTFE i elastomery termoplastyczne różnią się budową chemiczną, zdolnością sorpcji i odpornością na dodatki obecne w formulacjach. Zgodność jednego smaru z ogólną rodziną tworzyw nie przesądza o zgodności z konkretnym materiałem wypełnionym włóknem, uniepalnionym, barwionym lub poddanym naprężeniom montażowym.

W próbie kompatybilności ważne są zmiany masy, objętości, twardości, wyglądu i właściwości mechanicznych po kontakcie z produktem. W małej przekładni należy ponadto sprawdzić moment, hałas, zużycie zębów i ewentualne pękanie naprężeniowe. MOLYKOTE 33 Medium i PG-21 są kandydatami do zastosowań obejmujących elementy z tworzyw, ale wybór należy poprzedzić badaniem konkretnej pary ciernej; nie istnieje jeden bezwarunkowo bezpieczny smar do wszystkich tworzyw.

10. Elastomery: NBR, EPDM, FKM, VMQ i ich odmiany

W przypadku O-ringów istotny jest nie tylko współczynnik tarcia, lecz także kontrola objętości pierścienia, twardości, siły docisku, odkształcenia trwałego oraz trwałości powierzchni. NBR, EPDM, FKM i VMQ obejmują liczne odmiany z różnymi napełniaczami, systemami wulkanizacji i dodatkami. Nie można wnioskować o zgodności tylko z trzech liter oznaczenia elastomeru. W szczególności oleje silikonowe mogą nie być dobrym wyborem dla niektórych wyrobów z gumy silikonowej: podobieństwo chemiczne może prowadzić do niekorzystnej absorpcji lub pęcznienia.

MOLYKOTE 55 O-Ring Grease jest produktem specjalnym, którego działanie może powodować niewielkie, zamierzone pęcznienie części uszczelnień gumowych. Może to poprawiać przyleganie w odpowiednio zaprojektowanym układzie, ale w połączeniach o małych luzach może utrudnić ruch lub przekroczyć tolerancję geometryczną. MOLYKOTE 111 stosuje się z kolei w armaturze i uszczelnieniach jako gęstszą mieszankę. Te dwa wyroby nie są równoważne wyłącznie z racji silikonowego charakteru.

11. Szybkość ruchu, obciążenie i dobór lepkości

Inżynier powinien opisać węzeł przez prędkość obrotową lub liniową, amplitudę i częstotliwość ruchu, nacisk powierzchniowy, rodzaj współpracujących materiałów oraz geometrię zasilania olejem. W łożysku szybkobieżnym ważny jest opór lepkościowy i zdolność odprowadzenia ciepła. W mechanizmie wolnoobrotowym z dużym udziałem tarcia granicznego ważniejsze mogą być odporność filmu na przerwanie i zachowanie po długim postoju.

Dla części smarów łożyskowych producenci podają wskaźnik Dn, będący iloczynem średnicy otworu łożyska w milimetrach i prędkości obrotowej. Jest to pomocnicze narzędzie selekcji, a nie uniwersalna gwarancja trwałości. Wartość dopuszczalna zależy od produktu, temperatury, rodzaju łożyska i sposobu uzupełniania. Smar do uszczelniania zaworów, nawet o dużej lepkości pozornej, nie powinien być kierowany do szybkiego łożyska bez takich danych.

12. Smary silikonowe a smary fluorosilikonowe i PFPE

Fluorosilikony oraz perfluoropolietery stanowią odrębne technologie. Dodanie grup fluorowanych może zmieniać odporność chemiczną i zgodność z mediami, ale nie przesądza o przewadze w każdym zastosowaniu. PFPE jest inną rodziną olejów bazowych niż zwykły silikon, a środki oparte na PFPE bywają wykorzystywane w wymagających środowiskach chemicznych, temperaturowych lub przy specjalnych kryteriach czystości. Również w ich przypadku decyduje konkretna receptura.

Nie należy traktować wszystkich tych technologii jako zamienników. Przy kontakcie z paliwami, rozpuszczalnikami, gazami utleniającymi lub agresywnym medium trzeba sprawdzić zalecenia producenta i zatwierdzenia dla aplikacji. Oparcie decyzji jedynie na podobnej barwie albo dużej cenie produktu jest z punktu widzenia bezpieczeństwa i ekonomiki utrzymania ruchu nieuzasadnione.

13. Postać smaru, dozowanie i zachowanie w czasie

Smar dostępny w tubie lub puszce wymaga właściwej techniki podawania. Na otwartej prowadnicy można użyć szpatułki lub szczotki, lecz w małym zaworze albo złączu elektrycznym wskazana bywa kontrolowana porcja nakładana punktowo. Nadmiar zwiększa ryzyko zbierania kurzu, migracji na izolację, do wnętrza czujnika lub na powierzchnię lakierowaną. Zbyt mała ilość może nie zapewnić ciągłego filmu przy pełnym skoku roboczym.

W planie smarowania warto odnotować produkt, ilość i miejsce aplikacji, czas, stan powierzchni oraz metodę kontroli. Jeżeli węzeł ma smarowniczkę lub centralny układ podawania, niezbędna jest weryfikacja pompowalności w temperaturze eksploatacyjnej. Odpowiednia konsystencja w pojemniku magazynowym nie gwarantuje przejścia przez długi cienki przewód i precyzyjny rozdzielacz.

14. Wymagania bezpieczeństwa i zgodności prawnej

Określenia „nietoksyczny”, „spożywczy”, „do wody pitnej” lub „medyczny” nie są zamienne. Podobnie baza silikonowa nie zapewnia automatycznie klasyfikacji NSF H1, dopuszczenia NSF 51, certyfikacji NSF/ANSI 61, zgodności z przepisami dotyczącymi materiałów stykających się z żywnością czy dopuszczenia farmaceutycznego. Każdy typ dopuszczenia dotyczy określonego obszaru zastosowania, a dane należy sprawdzić dla konkretnego produktu, rynku i wersji dokumentu.

Przed zakupem dla instalacji wrażliwej trzeba zapoznać się z aktualną kartą charakterystyki SDS, kartą techniczną TDS, deklaracją producenta oraz procedurami zakładowymi. W pracy z tlenem, w instalacjach medycznych, na powierzchniach narażonych na bezpośredni kontakt z produktem spożywczym oraz przy wysokim napięciu nie wolno opierać zatwierdzenia wyłącznie na artykule poradnikowym. Ograniczenia środowiskowe i obowiązki BHP również mogą różnić się pomiędzy recepturami.

15. Przegląd najważniejszych produktów z rodzin ABS Smary

Poniższy przegląd oddziela smary łożyskowe od uszczelniających mieszanek compound. Nazwy handlowe i funkcjonalne stanowią pomoc w rozpoznaniu opakowania lub dawnego zapisu w instrukcji urządzenia. Nie oznaczają automatycznej dostępności wszystkich gramatur ani potwierdzenia, że każdy historyczny wariant jest nadal produkowany. Przy identyfikowaniu środka z archiwalnego rysunku technicznego podstawą powinien być dokładny symbol, aktualny opis producenta i wymagania konkretnej aplikacji.

MOLYKOTE 33 Medium — smar silikonowy niskotemperaturowy

MOLYKOTE 33 Medium Extreme Low Temperature Grease, spotykany także jako MOLYKOTE 33 Medium, MOLYKOTE 33M Grease i potocznie „Molykote 33 medium”, to smar silikonowy zagęszczany mydłem litowym, o klasie NLGI 2. Charakterystyczną cechą produktu jest zastosowanie w lekkich układach tarcia w szerokim zakresie temperatur, w tym w aparaturze precyzyjnej, napędach pomocniczych i mechanizmach obejmujących pary metal–metal lub metal–tworzywo. Typowy zakres użytkowy w dokumentacji wynosi od około −73 do +180°C. W praktyce wymagania cieplne zawsze trzeba połączyć z naciskiem i prędkością.

Jest to sensowny kandydat do lekkich mechanizmów chłodniczych, optycznych, pomiarowych, transportowych oraz sterowania. Nazwa „smar silikonowy do plastiku” często kieruje właśnie do tej receptury, ale nie znaczy, że nadaje się do dowolnej przekładni tworzywowej. Rozszerzony opis zastosowań znajduje się w materiale ABS Smar silikonowy do plastiku.

MOLYKOTE 33 Light — odmiana o bardziej miękkiej konsystencji

MOLYKOTE 33 Light Extreme Low Temperature Grease, dawniej opisywany w różnych katalogach jako MOLYKOTE 33 Light, jest produktem z tej samej technologicznej rodziny, ale z klasą NLGI 1. W praktyce wersja Light może być rozpatrywana tam, gdzie pożądane są mniejsze opory rozruchowe i łatwiejsze przemieszczanie smaru w węźle, zwłaszcza przy ruchu w chłodzie. Nie jest jednak „rozrzedzonym zamiennikiem” stosowanym bez sprawdzenia projektu — inna konsystencja wpływa także na retencję i wypływ.

W mechanizmach otwartych i pionowych wersja o niższej konsystencji może łatwiej migrować, natomiast w szczelnej obudowie z kontrolowaną ilością środka może ułatwiać płynność ruchu. Rzeczywiste różnice między odmianami należy ocenić na podstawie pomiaru momentu i badania trwałości w temperaturach skrajnych.

MOLYKOTE 44 Medium — smar silikonowy do podwyższonej temperatury

MOLYKOTE 44 Medium High Temperature Grease to smar silikonowy NLGI 2 zagęszczany mydłem litowym, przeznaczony między innymi do łożysk wentylatorów pieców, suszarni tekstylnych, przenośników i zespołów pracujących w pobliżu źródeł ciepła. W nomenklaturze użytkowej pojawiają się nazwy „Molykote 44 Medium”, „Molykote 44M”, „smar silikonowy do łożysk wysokotemperaturowych” oraz opisowe określenia typu „smar do wentylatora pieca”. Nie są to równorzędne nazwy normatywne; znaczenie ma oznaczenie z etykiety i TDS.

Dla tego produktu dokumentacja producenta podaje typowy zakres od −40 do +204°C oraz lepkość oleju bazowego około 84 mm²/s w 40°C. Zastosowanie na łożysku wymaga sprawdzenia prędkości, temperatury rzeczywistej i ograniczeń eksploatacyjnych. Preparat nie powinien być używany do dowolnego, bardzo mocno obciążonego łożyska wyłącznie dlatego, że znosi podwyższoną temperaturę.

MOLYKOTE 41 — specjalistyczny smar silikonowy do ekstremalnego ciepła

MOLYKOTE 41 Extreme High Temperature Grease jest wyróżniającą się odmianą smaru silikonowego o klasie NLGI 2, z zagęszczaczem z sadzy. Produkt ma ciemną barwę i jest kierowany do wybranych, powoli pracujących mechanizmów wysokotemperaturowych, w tym elementów przenośników piecowych, wózków piecowych, układów nastawczych czy wybranych punktów smarowania maszyn przemysłowych. W opisach występuje również jako „Molykote 41 Grease” oraz „smar do wysokich temperatur”.

Górny limit katalogowy sięgający około +290°C nie uprawnia do użycia w każdym łożysku pieca ani przy dowolnej prędkości. W bardzo gorącym węźle istotna jest ilość ciepła wytwarzana lokalnie i przydatność smaru do danego układu. ABS publikuje również materiał Smar na wysokie temperatury wolnoobrotowy, przydatny przy porównywaniu scenariuszy smarowania.

MOLYKOTE 55 O-Ring Grease — smar silikonowy do uszczelek

MOLYKOTE 55 O-Ring Grease to silikonowy smar z zagęszczaczem litowym, o klasie NLGI 2, przeznaczony przede wszystkim do smarowania układów gumowo-metalowych i uszczelnień. Historycznie można spotkać oznaczenie MOLYKOTE 55 O-Ring Lubricant; obecnie rozpowszechniona jest nazwa MOLYKOTE 55 O-Ring Grease. W sklepach funkcjonują także warianty opisowe: „Molykote 55 Oring”, „smar do oringów”, „smar do uszczelniaczy” i „smar do uszczelek gumowych”. Takie opisy nie zmieniają natury tego samego produktu.

Wyróżnikiem jest zdolność do niewielkiego oddziaływania objętościowego na niektóre uszczelnienia. W odpowiedniej aplikacji może to wspierać szczelność, ale w niewłaściwej doprowadzić do zakleszczania. Typowy zakres temperatur dla tego produktu wynosi około −65 do +175°C. Dobór należy zawsze oprzeć na specyfikacji elastomeru, geometrii rowka, nacisku i właściwościach medium roboczego. Szczegółową problematykę materiałów zawiera opracowanie ABS Uszczelka oring.

MOLYKOTE 111 Compound — smar i uszczelniacz do armatury

MOLYKOTE 111 Compound występuje także pod nazwami MOLYKOTE 111 Valve Lubricant & Sealant, MOLYKOTE 111 Silicone Compound, „Molykote 111 smar do zaworów silikonowy”, „pasta silikonowa 111” i „smar uszczelniający do armatury”. W starszych materiałach handlowych pojawia się kontekst Dow Corning. Należy jednak pamiętać, że dopisek producenta lub historyczna identyfikacja nie dowodzi niezmienności receptury przez dziesięciolecia. Jest to gęsta mieszanina silikonowa, której funkcja uszczelniająca jest co najmniej tak ważna jak poślizgowa.

Produkt wykorzystuje olej silikonowy i zagęszczacz nieorganiczny, typowo krzemionkowy; jego konsystencja jest znacznie wyższa niż w typowym smarze do łożysk. Przeznaczenie obejmuje zawory regulacyjne, armaturę wodną, uszczelnienia, zasuwy i elementy wymagające odporności na kontakt z wodą. Zakres temperaturowy w dokumentacji wynosi około −40 do +204°C. Właściwości nie należy interpretować jako zezwolenia na dowolny kontakt z wodą pitną — potrzebne jest sprawdzenie warunków właściwego certyfikatu. Zobacz materiał ABS Molykote 111 — smar do zaworów silikonowy.

MOLYKOTE 4 Electrical Insulating Compound — mieszanka dielektryczna

Produkt nosi obecnie nazwę MOLYKOTE 4 Electrical Insulating Compound; historycznie funkcjonował jako Dow Corning 4 Electrical Insulating Compound. Potoczne określenia obejmują „smar dielektryczny”, „smar silikonowy do złączy elektrycznych”, „pasta silikonowa izolacyjna” oraz „compound do ochrony styków przed wilgocią”. Mieszanka ma charakter silikonowy, a jej zastosowanie obejmuje złącza uszczelnione, przepusty, połączenia kablowe i wybrane elementy gumowe lub plastikowe.

Producent opisuje materiał jako nieutwardzalny i elektroizolacyjny, z zagęszczaczem krzemionkowym i konsystencją około NLGI 2–3. Takie właściwości czynią go przydatnym do ochrony środowiskowej obudowanych połączeń, lecz nie oznaczają, że smar ma poprawiać przewodzenie elektryczne lub być nakładany w dowolnej ilości na każde miejsce styku. Projekt złącza powinien określać, gdzie compound może się znajdować, jak zapewniono docisk kontaktów i jak przeprowadzana jest kontrola czystości.

MOLYKOTE High Vacuum Grease — silikonowy smar do próżni

MOLYKOTE High Vacuum Grease, spotykany jako MOLYKOTE High-Vacuum Grease oraz w starszej dokumentacji pod oznaczeniem Dow Corning High Vacuum Grease, jest gęstą silikonową mieszanką stosowaną do uszczelniania wybranych układów próżniowych i armatury. Słowo „vacuum” nie jest uniwersalnym dowodem przydatności do wszystkich poziomów próżni, aparatury analitycznej czy pomiarów ultrawysokopróżniowych. W takich procesach krytyczne znaczenie mają prężność par, gazowanie, odgazowanie i możliwość zanieczyszczenia komory.

Mieszanka znajduje zastosowanie między innymi w połączeniach uszczelniających, zaworach i aparaturze laboratoryjnej, jeżeli dopuszczają ją wymagania danego urządzenia. Wysoka lepkość i niska lotność nie uzasadniają jednak używania produktu jako środka smarnego do wysokoobrotowych łożysk próżniowych. Należy też odróżniać uszczelnianie od smarowania powierzchni krytycznych dla pomiaru.

MOLYKOTE 7 Release Compound — silikonowa mieszanka rozdzielająca

MOLYKOTE 7 Release Compound jest silikonową mieszanką wykorzystywaną głównie jako środek rozdzielający, konserwujący i ułatwiający prowadzenie elementów gumowych. W historii materiałów Dow Corning można spotkać określenia „Dow Corning 7 Release Compound”, „MOLYKOTE 7”, „release compound” oraz opisowe „pasta do rozdzielania form”. Pomimo plastycznej konsystencji nie należy klasyfikować go bez zastrzeżeń jako klasycznego smaru do łożysk.

Typowy obszar pracy obejmuje przetwórstwo gumy, formowanie tworzyw, powierzchnie pomocnicze maszyn i niektóre procesy montażowe. Materiał może ułatwiać rozdzielenie formowanego wyrobu od narzędzia, ale jego pozostałości bywają niepożądane podczas późniejszego klejenia lub lakierowania. Z tego względu proces technologiczny musi obejmować kontrolę przenoszenia silikonu. Informacje o tej rodzinie można zestawić z opracowaniem dotyczącym MOLYKOTE 7 w indeksie technicznym ABS.

MOLYKOTE PG-21 Plastislip Grease — para tworzywo–tworzywo i tworzywo–metal

MOLYKOTE PG-21 Plastislip Grease, potocznie MOLYKOTE PG 21 lub Molykote PG-21, jest smarem silikonowym zagęszczanym kompleksem litowym, projektowanym do ruchu przy lekkich i umiarkowanych obciążeniach, zwłaszcza w kontaktach tworzywo–tworzywo i tworzywo–metal. Znane określenie „Plastislip” podkreśla dziedzinę zastosowania. Nie należy z niego jednak wyciągać wniosku, że produkt jest kompatybilny z dowolnym polimerem.

Producent podaje typową klasę NLGI 2 i zakres około −50 do +190°C. Przykładowe zastosowania obejmują tuleje łożyskowe, koła zębate, cięgna sterujące oraz mechanizmy sprzętu domowego. Przy projektowaniu przekładni z tworzyw wybór należy potwierdzić próbą stabilności tarcia i oceną wpływu na polimer w czasie.

MOLYKOTE 7348 — silikonowy smar specjalistyczny

MOLYKOTE 7348 jest wykazywany w kategorii smarów silikonowych ABS Smary jako produkt do wymagających zastosowań termicznych. Historyczne zapisy katalogowe obejmują oznaczenie MOLYKOTE 7348 Grease, a polskie opisy handlowe podkreślają pracę wysokotemperaturową. Nie wolno jednak utożsamiać go z MOLYKOTE 41 lub 44 tylko z powodu podobnego przeznaczenia cieplnego. Różnice mogą dotyczyć zagęszczacza, lepkości bazy i charakterystyki mechanicznej.

Dla prawidłowego doboru należy ustalić rzeczywisty symbol na opakowaniu, aktualną kartę techniczną oraz granice procesu. Wysoka odporność termiczna nie zastąpi analizy prędkości i obciążenia ani wymagań co do czystości. Smar powinien zostać porównany z dotychczas stosowanym produktem na podstawie parametrów, a nie wyłącznie podobnego opisu sklepowego.

16. Nazewnictwo współczesne i historyczne — zasady identyfikacji

W dokumentacji technicznej przez dekady stosowano markę Dow Corning, oznaczenia MOLYKOTE, skróty symboli i lokalne tłumaczenia. Obecnie przy wielu produktach występują nazwy handlowe związane z DuPont. Nie oznacza to, że wszystkie produkty dawniej sygnowane Dow Corning przeszły pod jedną nazwę lub że nazwa DOWSIL może być stosowana wymiennie z MOLYKOTE. Część rodzin uszczelniaczy i silikonów przeszła zmianę oznaczeń handlowych, natomiast nazwy smarów i mieszanek należy weryfikować indywidualnie.

Najczęściej spotykane warianty to: MOLYKOTE 33 Medium / 33M / 33 Medium Extreme Low Temperature Grease; MOLYKOTE 33 Light / 33 Light Extreme Low Temperature Grease; MOLYKOTE 41 / 41 Extreme High Temperature Grease; MOLYKOTE 44 Medium / 44M / 44 Medium High Temperature Grease; MOLYKOTE 55 O-Ring Grease / starsze O-Ring Lubricant; MOLYKOTE 111 Compound / Valve Lubricant & Sealant; MOLYKOTE 4 Electrical Insulating Compound / historyczne Dow Corning 4; MOLYKOTE 7 Release Compound / historyczne Dow Corning 7; MOLYKOTE High Vacuum Grease / Dow Corning High Vacuum Grease; MOLYKOTE PG-21 Plastislip Grease. Opisy „do oringów”, „do silikonu”, „dielektryczny” i „wysokotemperaturowy” są terminami użytkowymi, nie numerami receptury.

W niepewnych przypadkach zaleca się zachować zdjęcie oryginalnej etykiety, numer partii, nazwę producenta, dokumentację urządzenia, kartę charakterystyki i kartę techniczną. Nie należy przyjmować, że produkt o dawnym numerze i współczesny wyrób o podobnym brzmieniu są identyczne bez formalnego potwierdzenia. Takie podejście ogranicza ryzyko błędnej zamiany w instalacji, w której smar pełni również funkcję uszczelniającą lub ochronną.

17. Tabela porównawcza wybranych receptur silikonowych

18. Przemysł spożywczy — kryteria higieniczne i bezpieczny dobór

Przenośniki, napędy pomocnicze, zawory, dozowniki, automaty pakujące i armatura procesowa tworzą liczne miejsca, w których rozważa się smar silikonowy. W środowisku spożywczym znaczenie mają odporność na wodę i okresowe mycie, ale również migracja środka do produktu, możliwość inspekcji i stosowane procedury HACCP. Wybór odpowiedniej chemii nie zwalnia z konieczności kontroli miejsc, w których może dojść do niezamierzonego kontaktu środka smarnego z żywnością.

Najważniejszym kryterium jest właściwa kwalifikacja dla konkretnego zastosowania. NSF H1 odnosi się do smarów przewidzianych na ryzyko przypadkowego kontaktu z żywnością; NSF 51 i NSF/ANSI 61 mają inne zakresy zastosowania. Deklaracja spełnienia wymogów wody pitnej nie jest automatycznie potwierdzeniem klasy H1 dla smaru do łożysk. W każdym przypadku trzeba sprawdzić numer produktu oraz aktualność dopuszczenia, zamiast polegać na ogólnym opisie „silikon spożywczy”.

W praktyce wdrożeniowej istotne są dokumentacja miejsca smarowania, separacja narzędzi, identyfikowalność partii i zabezpieczenie przed nadmierną aplikacją. Jeżeli dany smar ma służyć do zaworu stykającego się z medium spożywczym, należy potwierdzić także zgodność materiału uszczelniającego z medium i środkiem czyszczącym. Nie zawsze najlepszym wyborem będzie ten sam produkt co w łożysku oddalonego przenośnika. Uzupełniające zagadnienia opisano na stronie Indeks stron ABS — smary do kontaktu z żywnością.

19. Przemysł wodociągowy — armatura i instalacje sanitarne

W armaturze wodnej smar jest niekiedy równocześnie materiałem zmniejszającym tarcie i elementem poprawiającym szczelność połączenia. Przykładem zastosowania mieszanki silikonowej może być korpus zaworu, uszczelka, trzpień lub mechanizm regulacji przepływu. MOLYKOTE 111 Compound bywa rozważany ze względu na odporność na wodę i przydatność do uszczelnień, lecz dobór musi respektować normy dla kontaktu z wodą pitną, konkretny rodzaj elastomeru i temperaturę medium.

W przeciwieństwie do łożyska, w zaworze typowy ruch jest przerywany. Długie okresy bezczynności przeplatają się z krótkimi ruchami, których moment musi pozostać przewidywalny. Smar nie powinien ułatwiać osadzania kamienia, wypłukiwać się podczas przepływu ani blokować małych kanałów. Ostateczny dobór wymaga zweryfikowania siły uruchomienia, odporności na chlorowane środki uzdatniania i stabilności filmu po cyklach otwarcia i zamknięcia.

20. Pneumatyka i automatyka przemysłowa

W siłownikach pneumatycznych, rozdzielaczach, manipulatorach oraz mechanizmach nastawczych pojawiają się styki tłoczysk, uszczelek i elementów prowadzących. Dla precyzji ruchu ważne są niewielkie opory początkowe, kontrola zjawiska stick-slip i stabilność charakterystyki w szerokim zakresie temperatur. W odpowiednio dobranych aplikacjach smary silikonowe mogą wspierać pracę elementów gumowo-metalowych, ale należy uwzględnić zgodność ze sprężonym gazem i środowiskiem procesowym.

Szczególnego znaczenia nabiera ocena wpływu smaru na elastomer. Rozdzielacz o niewielkim luzie może wykazywać narastające opory, jeżeli uszczelka zwiększy objętość. Z kolei uszczelnienie o zbyt dużym tarciu może powodować skokowy ruch siłownika. Materiał smarny powinien zostać zatwierdzony wraz z zestawem uszczelnień w próbie cyklicznej, a nie jedynie przez punktowe naniesienie na próbkę gumy.

21. Motoryzacja — uszczelki nadwozia i elementy pomocnicze

W samochodach smar silikonowy bywa używany na niektórych uszczelkach drzwi, klap i prowadnicach elementów pomocniczych. Jego rolą może być zmniejszenie skrzypienia, ochrona przed przywieraniem oraz ograniczenie wpływu wilgoci. Nie jest jednak właściwe stosowanie jednego preparatu do wszystkich zadań mechanicznych pojazdu. Smar przeznaczony do gumy nie jest automatycznie odpowiedni do łożyska koła, przegubu homokinetycznego ani hydraulicznego obwodu hamulcowego.

W samochodowych złączach elektrycznych znaczenie ma rozróżnienie między barierą dielektryczną a przewodzącą powierzchnią styku. MOLYKOTE 4 Electrical Insulating Compound może być używany jako materiał uszczelniający w określonych rozwiązaniach złączy, jeśli ich konstrukcja dopuszcza taką aplikację. Miejsce i objętość naniesienia powinny wynikać z instrukcji producenta pojazdu. Nadmierne wypełnienie może utrudnić montaż lub wpłynąć na działanie kontaktów.

22. Urządzenia elektroniczne i elektrotechniczne

W aparaturze elektronicznej na właściwe funkcjonowanie urządzenia wpływają zarówno parametry elektryczne, jak i czystość powierzchni. Silikonowe mieszanki izolacyjne mogą chronić wybrane przepusty przed wodą, umożliwiać montaż uszczelek lub ograniczać przenikanie wilgoci do obudowy. Jest to jednak zadanie inne niż poprawianie przewodności styku. Smar elektroizolacyjny może być właściwy w przestrzeni uszczelnienia, lecz niewłaściwy w miejscu, gdzie brak wymaganego docisku kontaktu.

Projektując zabezpieczenie, trzeba uwzględnić wytrzymałość dielektryczną, rezystywność, napięcie, odległości izolacyjne, materiał obudowy i możliwość wyładowań powierzchniowych. Nie należy traktować smaru jako zastępstwa pełnowartościowej izolacji przewodu ani naprawy uszkodzonej obudowy. Próba odporności na wilgoć musi obejmować gotowe złącze oraz temperaturę, drgania i wahania ciśnienia.

23. Chłodnictwo, mroźnie i magazyny niskotemperaturowe

Napędy drzwi chłodni, prowadnice, cięgna regulacyjne i sprzęt obsługiwany przy temperaturach ujemnych stanowią charakterystyczne obszary doboru smaru niskotemperaturowego. W takim środowisku nawet element o niewielkim obciążeniu może odmówić pracy z powodu wzrostu momentu tarcia. MOLYKOTE 33 Light i 33 Medium umożliwiają wstępne rozważenie technologii silikonowej, lecz właściwą odmianę należy dobrać do geometrii i zachowania po postoju.

Warto odróżniać chłód suchy od warunków z częstym oszranianiem. Lód, kondensat, środki odmrażające i brud mogą być równie groźne jak sama temperatura. Test powinien obejmować pełny cykl: spoczynek, rozruch, pracę, ogrzanie i ponowne wychłodzenie. W układach z uszczelkami sprawdza się także siłę domykania oraz zmianę twardości elastomeru.

24. Piece technologiczne, suszarnie i urządzenia grzewcze

W piecach i suszarniach często zachodzi duża różnica między temperaturą przestrzeni roboczej a temperaturą łożyska. Dlatego produkt wybiera się na podstawie rzeczywistego punktu smarowania. MOLYKOTE 44 Medium jest kierowany do niektórych łożysk gorących wentylatorów i suszarni, natomiast MOLYKOTE 41 do wyspecjalizowanych węzłów bardzo gorących. Podobna barwa, konsystencja czy maksymalna temperatura na etykiecie nie mogą zastępować analizy mechanicznej.

Do oceny przydaje się termografia wykonywana w ustabilizowanym cyklu, pomiar drgań oraz obserwacja oporów napędu. W warunkach wysokotemperaturowych ważna jest też separacja oleju i okresowa kontrola wycieku. Smar, który przez krótki czas znosi wysoką temperaturę laboratoryjną, nie musi zapewniać wymaganej trwałości wielomiesięcznej w drgającym łożysku.

25. Przemysł tworzyw sztucznych — prowadnice i napędy form

W przetwórstwie polimerów występują ruchome prowadnice, zawory, mechanizmy regulacji i różnorodne zestawienia metal–plastik. Odpowiednio dobrany smar silikonowy może poprawiać stabilność ruchu i redukować hałas, ale dobór musi uwzględnić rodzaj polimeru, temperaturę narzędzia, prędkość i kontakt z produktem. W mechanizmach pomocniczych sensowne jest porównanie MOLYKOTE 33 oraz PG-21; w wysokiej temperaturze trzeba dodatkowo uwzględnić stabilność cieplną.

Jeśli środek silikonowy ma pełnić funkcję rozdzielającą, jak w przypadku MOLYKOTE 7, weryfikuje się odmienny zestaw wymagań: jakość powierzchni wypraski, łatwość wyjmowania z formy, oddziaływanie na gumę i brak defektów dalszej obróbki. Smar do mechanizmu formy i compound do rozdzielania wyprasek należą do różnych funkcji procesowych i nie powinny być mylone.

26. Energetyka, aparatura rozdzielcza i stacje transformatorowe

Przy instalacjach elektroenergetycznych występują złącza, przepusty, mechanizmy nastawcze i elementy wymagające ochrony przed wilgocią. Mieszanki dielektryczne mogą być stosowane w miejscach przewidzianych przez konstrukcję i instrukcję urządzenia. Nie są natomiast materiałem do dowolnego wypełniania odstępów izolacyjnych ani naprawiania wad sieci elektrycznej. Wysokie napięcie wymaga kwalifikacji elektrycznej personelu i zachowania pełnej dokumentacji doboru.

W tym środowisku znaczenie mają wytrzymałość dielektryczna, stabilność w temperaturze, kompatybilność z tworzywami izolacyjnymi i odporność na kondensację. W otoczeniu z pyłem lub agresywnym aerozolem należy ocenić trwałość uszczelnienia i częstotliwość przeglądów. Niepoprawnie zastosowana warstwa może utrudnić diagnostykę złącza lub obsługę podczas remontu.

27. Instalacje chemiczne i petrochemiczne

Przy doborze do zaworów i uszczelnień pracujących w otoczeniu chemikaliów podstawą jest kompatybilność z medium. Sformułowanie „odporny chemicznie” nie ma charakteru bezwzględnego; kwasy, zasady, rozpuszczalniki, paliwa oraz mieszaniny procesowe wpływają odmiennie na olej, zagęszczacz i elastomer. W niektórych zastosowaniach konieczny będzie smar fluorosilikonowy lub PFPE albo materiał całkowicie innej klasy.

W procesach z agresywnym medium trzeba określić koncentrację, temperaturę, ciśnienie i czas ekspozycji, a następnie przeprowadzić próbę na gotowym zestawie uszczelniającym. Należy uwzględnić również przepisy i wymagania dotyczące stref zagrożonych wybuchem. Smar silikonowy nie zapewnia automatycznie kwalifikacji do obsługi tlenu, gazu technicznego lub instalacji reaktywnej.

28. Przemysł farmaceutyczny i aparatura medyczna

W produkcji farmaceutycznej i aparaturze laboratoryjnej może występować potrzeba ograniczenia tarcia na uszczelkach, zaworach lub mechanizmach precyzyjnych. Wymagania czystości, identyfikowalności, możliwości walidacji czyszczenia i zgodności materiałowej są jednak często ważniejsze niż same parametry lepkości. Nie należy utożsamiać zwykłego smaru silikonowego z produktem dopuszczonym do kontaktu z preparatami medycznymi, sprzętem inwazyjnym czy układami oddechowymi.

Dobór należy prowadzić według specyfikacji urządzenia i kwalifikacji materiałowej, z uwzględnieniem aktualnych dokumentów producenta. Zdarza się, że silikonowa technologia jest niewskazana z powodu migracji lub wymagań walidacji. Szczególnie ważne jest niedopuszczanie do przypadkowego stosowania produktów smarnych w obszarach, które wymagają materiałów klasy medycznej lub specjalnych testów biokompatybilności.

29. Robotyka, serwomechanizmy i mikroprzekładnie

Robotyczne napędy pomocnicze i serwomechanizmy charakteryzuje często mały moment dostępny na wale oraz duża liczba cykli o krótkim skoku. W takim układzie niewłaściwy smar może zwiększać pobór prądu, pogarszać pozycjonowanie lub prowadzić do nierównomiernego ruchu. Przy lekkich parach materiałowych można analizować MOLYKOTE 33 lub PG-21, ale wymaga to zgodności z tworzywem i ograniczeniami temperatury.

Warto w próbie porównawczej zmierzyć prąd rozruchowy, czas osiągnięcia zadanej pozycji, hałas, histerezę i zmiany po wygrzewaniu. Subtelne różnice reologiczne pomiędzy produktami stają się istotne w mechanizmie, w którym nominalny moment silnika jest niewiele większy od oporów pracy. Przy układach z czujnikami optycznymi należy jednocześnie kontrolować migrację smaru.

30. Diagnostyka nieprawidłowego smarowania

Objawami niewłaściwego doboru mogą być wzrost momentu napędu, nierównomierny ruch, hałas, wyciek oleju, zmiana konsystencji, nadmierne osadzanie pyłu albo zmiana wymiarów uszczelki. W praktyce diagnostycznej należy oddzielić przyczynę tribologiczną od mechanicznego uszkodzenia, błędu montażu i przekroczenia temperatury. Sam fakt, że po ponownym posmarowaniu urządzenie działa ciszej, nie dowodzi jeszcze trwałej zgodności produktu.

Warto dokumentować daty obsługi, zastosowane opakowanie i partię, masę dozowanego środka, temperaturę węzła oraz stan części. Przy awarii próbkę smaru można skierować do analizy zmian konsystencji, zawartości zanieczyszczeń i separacji oleju. Gdy problem dotyczy uszczelnienia, ocenia się także pęcznienie i deformację elastomeru. Takie postępowanie pozwala uniknąć wielokrotnej wymiany smaru bez usunięcia pierwotnej przyczyny.

31. Program badań kwalifikacyjnych przed wdrożeniem

Najpierw należy opracować kartę warunków eksploatacji: materiały współpracujące, medium, zakres temperatur, prędkości, naciski, dostępność dosmarowywania i wymaganą trwałość. Następnie wybiera się od dwóch do trzech kandydatów o potwierdzonych danych producenta. W próbie wstępnej ocenia się kompatybilność materiałową i zachowanie w skrajnych temperaturach. Dopiero potem uzasadnione jest badanie w rzeczywistym urządzeniu.

Dla łożyska miarodajne będą moment, drgania, temperatura i stan filmu smarnego; dla O-ringu — tarcie, szczelność, zmiana objętości i odkształcenie; dla złącza elektrycznego — odporność na wilgoć, parametry elektryczne i stabilność uszczelnienia. W procedurze należy określić kryteria akceptacji przed rozpoczęciem testów, by uniknąć dowolnej interpretacji wyników po fakcie.

32. Produkty historyczne i rodziny pokrewne

W archiwalnych katalogach technologii silikonowej pojawiają się także oznaczenia MOLYKOTE 44 Light, MOLYKOTE 822M, MOLYKOTE G-5032, MOLYKOTE G-72, MOLYKOTE G-807 oraz produkty o innej, fluorosilikonowej technologii: MOLYKOTE 1292, 3451 i 3452. W zależności od epoki i rynku opisywano je w zestawieniach smarów silikonowych lub w rodzinach specjalistycznych. Wskazanie ich tutaj służy identyfikacji dokumentacji historycznej, a nie twierdzeniu, że każda pozycja znajduje się aktualnie w magazynie ABS Smary.

Należy zachować rozróżnienie między określeniami MOLYKOTE a DOWSIL oraz pomiędzy rzeczywistą nazwą wyrobu a nazwą jego dawnego producenta. Archiwalny wpis „Dow Corning” bez numeru nie jest wystarczający do identyfikacji. Podobnie sama informacja „silikon, NLGI 2” nie określa lepkości oleju, zagęszczacza ani spełnienia norm. Decyzja o odpowiedniku powinna być potwierdzona aktualnym dokumentem producenta i wynikiem oceny konkretnego zastosowania.

33. Procedura zmiany smaru w istniejącym urządzeniu

Podstawowym etapem jest ustalenie, jaki produkt znajduje się już w węźle. Niewidoczna w dokumentacji pozostałość może wpływać na mieszalność i zachowanie nowego materiału. W miarę możliwości należy usunąć stary smar metodą zgodną z instrukcją maszyny, nie uszkadzając gumy i tworzyw. Czyszczenie nie może wprowadzać rozpuszczalnika, który spowoduje naprężeniowe pękanie plastikowego elementu lub pogorszenie szczelności.

Po zastosowaniu nowego środka wykonuje się próbę rozruchową, a następnie kontrolę po określonej liczbie cykli. W urządzeniach krytycznych warto zachować próbkę referencyjną starego i nowego smaru. Umożliwia to późniejszą analizę niezgodności, zmian koloru, separacji faz oraz ewentualnych reakcji z medium procesowym. Nie należy przyjmować zasady, że dwa smary o tej samej bazie silikonowej można mieszać bez ograniczeń.

34. Pytania techniczne zadawane przy doborze

Czy smar silikonowy jest zawsze dobry do gumy? Nie. Reakcja zależy od konkretnego elastomeru, receptury smaru, temperatury i czasu kontaktu. Gumy silikonowe mogą wymagać szczególnej uwagi ze względu na podobieństwo chemiczne.

Czy smar silikonowy jest zawsze dielektrykiem? Wiele mieszanek ma właściwości elektroizolacyjne, lecz ich przydatność do instalacji określa konkretna charakterystyka elektryczna i projekt złącza. Nie wolno utożsamiać właściwości izolacyjnych z poprawą przewodzenia styku.

Czy MOLYKOTE 111 można zastosować zamiast MOLYKOTE 55? Nie należy tego robić bez analizy. Pierwszy wyrób jest gęstą mieszanką do armatury i uszczelnień, a drugi specjalistycznym smarem do O-ringów o odmiennym profilu oddziaływania na gumę.

Czy większa dopuszczalna temperatura oznacza lepszy smar? Nie. Wysoka odporność termiczna nie zastępuje wymaganej nośności, prędkości granicznej, kompatybilności i retencji w konkretnym węźle.

Czy historyczna nazwa Dow Corning oznacza identyczny produkt? Nie zawsze. Dla każdej partii i obecnego wyrobu trzeba potwierdzić numer katalogowy, aktualną nazwę oraz wymagania TDS i SDS.

Czy środkiem silikonowym można smarować szybkie łożyska? Tylko wtedy, gdy produkt jest przewidziany do takiej aplikacji oraz spełnia wymagania prędkości, obciążenia i temperatury. Mieszanki uszczelniające zwykle nie powinny pełnić tej funkcji.

Czy preparat opisany jako „do wody” jest automatycznie odpowiedni do wody pitnej? Nie. Kontakt z wodą pitną wymaga odpowiedniej kwalifikacji dla określonych warunków użycia.

Czy silikonowa pasta utwardza się jak silikon budowlany? Mieszanki smarne typu compound są zwykle produktami nieutwardzalnymi; silikonowe kleje i masy RTV mogą tworzyć elastomer po utwardzeniu. Są to odmienne klasy materiałów.

35. Wnioski końcowe: rodzina silikonowa nie jest jednym smarem

Olej silikonowy może być podstawą formulacji niskotemperaturowej, wysokotemperaturowej, dielektrycznej, uszczelniającej i rozdzielającej. Wybór powinien uwzględniać różnicę między smarem plastycznym do ruchomego skojarzenia a mieszanką typu compound służącą również jako bariera przed wilgocią lub materiał uszczelniający. Tylko wtedy parametry chemiczne zamieniają się w rzeczywistą trwałość węzła mechanicznego.

W rodzinie produktów rozpoznawalnych w ofercie ABS Smary wyraźnie rysuje się podział funkcjonalny: MOLYKOTE 33 do lekkich mechanizmów i chłodu; MOLYKOTE 44 i 41 do starannie dobranych aplikacji cieplnych; MOLYKOTE 55 do uszczelek i O-ringów; MOLYKOTE 111 do armatury i uszczelnień; MOLYKOTE 4 do określonych zastosowań elektroizolacyjnych; MOLYKOTE High Vacuum do specjalistycznego uszczelniania wybranych układów próżniowych; MOLYKOTE PG-21 do wielu skojarzeń tworzywowych; MOLYKOTE 7 do zastosowań rozdzielających. Są to kierunki doboru, nie bezwarunkowe zatwierdzenia.

Właściwą praktyką pozostaje porównanie danych producenta, sprawdzenie wymagań materiałowych, zaplanowanie próby i udokumentowanie wyniku. Ogólna nazwa „smar silikonowy” jest użyteczna w wyszukiwarce, ale w zamówieniu technicznym powinna zostać zastąpiona pełnym symbolem konkretnego produktu. Szczegóły i aktualne warianty asortymentu można sprawdzić w sklepsmary.pl, a o dostępność i możliwość zamówienia zapytać w sklepie firmowym ABS Smary.

Te produkty możesz kupić lub zamówić w sklepach firmowych ABS Smary: https://abscmt.pl/. Możesz również zapytać o produkt technologa pod adresem e-mail: e-mail: lozyska@elub.pl lub biuro@elub.pl.