Smar do przekładni elektronarzędzi – rodzaje i dobór

Smar do przekładni elektronarzędzi musi utrzymać film na zębach mimo wysokich nacisków, drgań, częstych rozruchów i wzrostu temperatury. O wyborze decydują zalecenia producenta narzędzia, rodzaj przekładni, prędkość obrotowa, materiał kół, ilość wolnego miejsca i sposób uszczelnienia obudowy.

Jakie zadania wykonuje smar przekładniowy?

Warstwa smarna rozdziela współpracujące powierzchnie, ogranicza zatarcie, pitting i zużycie adhezyjne, tłumi hałas oraz odprowadza część ciepła. Inhibitory korozji chronią stal po pracy w wilgoci, a dodatki AW/EP wzmacniają film w strefie nacisku. Smar musi też wracać do zazębienia: zbyt twardy zostaje odepchnięty na ścianki, a zbyt miękki może uciekać przez nieszczelności. Nadmierna lepkość oleju bazowego podnosi opory i temperaturę, natomiast zbyt niska osłabia film przy udarze.

Rodzaje smarów do przekładni elektronarzędzi

Smary półpłynne NLGI 00 i 0 rozpływają się po zamkniętej przekładni i dobrze docierają do wszystkich par zębów. Nadają się do konstrukcji przewidzianych przez producenta na „fluid grease”, lecz wymagają szczelnej obudowy. Smary plastyczne NLGI 1–2 lepiej trzymają się kół stożkowych i planetarnych; są częste w kątówkach, wiertarkach i przekładniach pracujących w krótkich cyklach. Ich nadmiar powoduje ugniatanie, wzrost temperatury i stratę mocy.

Formulacje mineralne są ekonomiczne i dobrze sprawdzają się w typowym zakresie temperatur. Syntetyczne PAO ułatwiają zimny rozruch, wolniej się utleniają i mogą pracować w szerszym zakresie, ale nie zastępują automatycznie produktu OEM. Zagęszczacz litowy zapewnia stabilność ogólną, a kompleksowo-litowy daje większy zapas termiczny. MoS₂ lub grafit zwiększają ochronę metal–metal pod naciskiem. Nie są jednak właściwym dodatkiem do każdego tworzywa; zgodność całej receptury z POM, PA, uszczelnieniami i sprzęgłem trzeba potwierdzić.

MOLYKOTE Longterm 00 jako przykład

MOLYKOTE Longterm 00 jest półpłynnym smarem przekładniowym NLGI 00 na bazie oleju mineralnego o lepkości około 300 mm²/s w 40°C, zagęszczonym mydłem litowym. Zawiera stałe dodatki smarne, w tym MoS₂, inhibitory korozji, dodatki EP oraz polepszacz przyczepności. Producent przeznacza go do wysoko obciążonych, zamkniętych przekładni metalowych narażonych na fretting i wilgoć; typowy zakres pracy wynosi od −40°C do +110°C. Dobrze odpowiada więc obudowom zaprojektowanym pod smar półpłynny, lecz nie powinien zastępować NLGI 2 w narzędziu bez potwierdzenia dokumentacji serwisowej.

Dobór do rodzaju elektronarzędzia

Do szczelnej przekładni metalowej wskazującej NLGI 00 można rozważyć Longterm 00 lub inny smar półpłynny o zbliżonej lepkości i pakiecie EP. Kątówka z przekładnią stożkową częściej potrzebuje dobrze przylegającego NLGI 1–2, aby środek nie został wyrzucony z wieńca. Wkrętarka z kołami planetarnymi może wymagać mniejszego oporu, a narzędzie z plastikowymi kołami – smaru przebadanego pod kątem tworzyw. W młocie osobno dobiera się smar przekładniowy, smar mechanizmu udarowego oraz pastę do chwytu wiertła. Tych produktów nie wolno traktować zamiennie.

Wymiana i dawkowanie

Przed serwisem odłącz zasilanie lub akumulator. Rozbierz przekładnię zgodnie z instrukcją, usuń stary smar i opiłki, oceń zęby, łożyska oraz uszczelnienia. Nie płucz tworzyw agresywnym rozpuszczalnikiem bez sprawdzenia zgodności. Nałóż masę podaną przez producenta narzędzia; „do pełna” to stary zwyczaj, który w szybkiej przekładni zwykle kończy się grzaniem. Nie mieszaj zagęszczaczy ani produktów o nieznanym składzie. Po złożeniu wykonaj bieg bez obciążenia, sprawdź temperaturę, hałas i ewentualny wyciek.

Najważniejsza zasada: marka i kolor nie określają przydatności smaru. Najpierw należy zgodnie ustalić konsystencję NLGI, lepkość bazy, materiały przekładni, zakres temperatur oraz wymaganą dawkę.