Smar do przekładni kątowych – pożądane cechy i dobór

Smar do przekładni kątowych chroni koła zębate przenoszące napęd między wałami ustawionymi zwykle pod kątem 90°. Układy te pracują w szlifierkach, kosach, wiertarkach, maszynach, motoreduktorach i mechanizmach rolniczych. Zęby stożkowe lub spiralne przenoszą duży nacisk, poślizg i drgania. Smar ma tworzyć nośny film, pozostawać na zębach i nie powodować przegrzania. Nie ma jednak jednej konsystencji właściwej dla każdej przekładni.

Dlaczego przekładnia kątowa jest wymagająca?

Kontakt zębów łączy toczenie i ślizganie, więc na małej powierzchni powstają wysokie naciski. Smar jest ścinany, odrzucany i ogrzewany. Gdy spłynie na dno lub utworzy tunel poza kołami, zazębienie pracuje niemal na sucho. Zbyt sztywny produkt nie wraca do strefy tarcia, a zbyt płynny wycieka przez uszczelnienie.

Konsystencja: NLGI 00 czy NLGI 2?

Konsystencja	Kiedy bywa stosowana	Główne ryzyko
NLGI 00–0	szczelne przekładnie zamknięte, w których smar ma przepływać i stale wracać na zęby	wyciek przez obudowę nieprzystosowaną do smaru półpłynnego
NLGI 1	kompromis pomiędzy przepływem a pozostawaniem na zazębieniu	niewłaściwy dobór do dużej prędkości lub temperatury
NLGI 2	małe przekładnie i elektronarzędzia, gdy konstrukcja wymaga smaru trzymającego się kół	kanałowanie, opory i wzrost temperatury po przepełnieniu

MOLYKOTE Longterm 00 jest przykładem półpłynnego smaru do silnie obciążonych przekładni zamkniętych. Ma mineralny olej bazowy, mydło litowe, dodatki stałe, EP, antykorozyjne i zwiększające przyczepność; producent podaje klasę NLGI 00 oraz zakres od −40°C do +110°C. Nie powinien trafiać do nieszczelnej obudowy tylko dlatego, że łatwo rozprowadza się po zębach. W wielu małych kątówkach właściwszy będzie stabilny NLGI 1 lub 2 zgodny z instrukcją urządzenia.

Pożądane cechy smaru

Lepkość oleju bazowego musi pasować do prędkości i obciążenia. Wolne, mocno obciążone koła potrzebują grubszego filmu, a szybka przekładnia – mniejszych oporów i odprowadzania ciepła. Baza syntetyczna może poprawić pracę na zimno, odporność na utlenianie i trwałość, lecz o doborze decydują cała receptura, temperatura, prędkość oraz uszczelnienie.

Dodatki EP/AW ograniczają zatarcie i zużycie. MoS₂ lub grafit zwiększają rezerwę przy tarciu granicznym, ale nie pasują do każdego szybkiego mechanizmu ani tworzywa. Liczą się też przyczepność, stabilność mechaniczna, mała separacja oleju oraz odporność na utlenianie, wodę i korozję. Smar nie powinien tworzyć twardych osadów i musi być zgodny z uszczelnieniami oraz kołami z tworzywa.

Rodzaje zastosowań

W elektronarzędziach przekładnia kątowa pracuje szybko, cyklicznie i w ograniczonej obudowie, dlatego liczą się małe opory, odporność na ścinanie oraz niski wyciek oleju. W kosach, wykaszarkach i maszynach ogrodniczych dochodzą drgania, wilgoć i długie okresy postoju. Przemysłowe przekładnie stożkowe mogą działać ciągle, pod wysokim momentem, z obiegiem smaru lub w szczelnej komorze. Każdy z tych układów wymaga innego bilansu lepkości i konsystencji.

MOLYKOTE® 165 LT służy do silnie obciążonych, wolniejszych metalowych kół, głównie przekładni otwartych i redukcyjnych do 2,5 m/s. Nie jest wyborem do szybkiej szlifierki. Smar spożywczy stosuje się tylko wtedy, gdy maszyna wymaga H1; atest nie zastępuje właściwego NLGI i lepkości oraz zaleceń producenta.

Jak dobrać i wymienić smar?

Najpierw sprawdź instrukcję: wymaganą klasę NLGI, lepkość oleju bazowego, zakres temperatur, materiał kół oraz dopuszczalną ilość. Jeżeli brak danych, ustal prędkość, moment, szczelność obudowy, położenie przekładni i warunki otoczenia. Stary smar trzeba usunąć, gdy zgodność zagęszczaczy nie została potwierdzona. Oczyść zęby bez pozostawiania agresywnego rozpuszczalnika, obejrzyj ślady pittingu i sprawdź łożyska oraz uszczelnienia.

Napełniaj wyłącznie ilością przewidzianą przez producenta. Całkowite wypełnienie obudowy wywołuje mieszanie smaru, wzrost temperatury i straty mocy. Po serwisie uruchom przekładnię bez pełnego obciążenia, obserwuj hałas, prąd silnika, temperaturę oraz wycieki. Nietypowe wycie, szybko rosnące ciepło, opiłki lub ubytek smaru oznaczają potrzebę kontroli, a nie dokładania kolejnej porcji.

Najważniejsza zasada: smar do przekładni kątowej dobiera się do konkretnej obudowy i zazębienia. Konsystencja, lepkość, EP/AW, prędkość oraz kompatybilność są ważniejsze niż ogólny napis „smar przekładniowy”.